Sauna może dawać odprężenie, chwilową ulgę obolałym mięśniom i poczucie lepszego wypoczynku. Regularne korzystanie jest też badane pod kątem wpływu na krążenie i wydolność. Najbardziej odczuwalne efekty dotyczą jednak komfortu po wizycie, a nie obietnicy wyleczenia chorób. Oto czego można rozsądnie oczekiwać od sauny i które popularne korzyści wymagają ostrożniejszej oceny.
Najczęstszy powód wizyty jest prosty: odpocząć i poczuć się lepiej. Relaks, komfort mięśni czy sen to inne rodzaje korzyści niż zmiana ciśnienia lub ryzyka choroby. Warto je rozdzielić, bo przyjemny wieczór po saunie możesz ocenić samodzielnie, natomiast efekt zdrowotny wymaga odpowiedniego pomiaru.
Dla wielu osób sauna służy przede wszystkim wyciszeniu. W międzynarodowej ankiecie 482 regularnych użytkowników relaks i zmniejszenie stresu należały do głównych powodów korzystania. To ważna część odpowiedzi na pytanie „co daje sauna”: korzyść może polegać na samym odpoczynku, nawet bez zauważalnej zmiany sprawności czy wyników badań.
Nie każdy lubi intensywne ciepło. Jeśli zamiast odprężenia czujesz narastający dyskomfort, nie musisz przedłużać pobytu, żeby wizyta miała sens. Przyjemność z seansu jest osobistym doświadczeniem, a ilość potu nie mówi, jak dobrze udało ci się odpocząć.
Ciepło może przynieść chwilowy komfort obolałym lub sztywnym mięśniom. W opracowaniach medycznych opisuje się także niewielkie badania dotyczące bólu i chorób reumatycznych, lecz ich wyniki zależą od dolegliwości i sposobu ogrzewania.
Praktyczne oczekiwanie to przede wszystkim komfort, jeśli dobrze tolerujesz ciepło. Mniejszy ból po seansie nie oznacza, że uraz został wyleczony, a sauna przyspieszyła regenerację tkanek. Warto rozdzielić te rzeczy, szczególnie gdy korzystasz z niej po wysiłku.
Po saunie część osób opisuje lepszy sen. We wspomnianej ankiecie korzyści dla snu deklarowało 83,5% respondentów. Wynik pokazuje, że jest to częste doświadczenie wśród badanych regularnych użytkowników. Nie oznacza jednak, że podobna poprawa wystąpi u 83,5% wszystkich osób, które pierwszy raz wejdą do kabiny, ani że sauna leczy bezsenność.
Jeśli korzystasz z niej dla wypoczynku, zwróć uwagę na własne samopoczucie po wyjściu i później wieczorem. Chodzi o to, czy ta forma odpoczynku ci odpowiada.
Długoterminowe badania obserwacyjne z Finlandii również łączyły częstsze korzystanie z sauny z niższą śmiertelnością sercowo-naczyniową. Jedna kohorta obejmowała 2315 mężczyzn obserwowanych medianowo przez 20,7 roku, a druga 1688 kobiet i mężczyzn przez 15 lat. Pokazują one związek, ale nie dowodzą, że to sauna spowodowała różnicę ani że przedłuża życie.
W randomizowanym, ośmiotygodniowym badaniu 47 mało aktywnych osób z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego porównano ćwiczenia połączone z 15 minutami sauny po treningu z samymi ćwiczeniami. W grupie łączącej obie aktywności poprawa wydolności krążeniowo-oddechowej była większa, a zmiany ciśnienia skurczowego i cholesterolu całkowitego korzystniejsze niż przy samych ćwiczeniach. Różnica zmian między grupami wynosiła 2,7 ml/kg/min dla wydolności oraz -8,0 mmHg dla ciśnienia skurczowego. To wynik konkretnego programu i niewielkiej próby, nie prognoza dla kolejnej osoby. Nie było osobnej grupy korzystającej wyłącznie z sauny, więc badanie nie pokazuje, że sauna sama poprawia kondycję. Szukając formy regularnego ruchu, sprawdź też, co daje pływanie.
Nowsza metaanaliza 20 randomizowanych badań różnych metod pasywnego ogrzewania, w tym sauny, kąpieli i hot jogi, nie wykazała zbiorczej poprawy większości ocenianych wskaźników sercowo-naczyniowych i metabolicznych. Niektóre analizy podgrup wskazały na możliwe obniżenie ciśnienia, ale wyniki nie potwierdzają uniwersalnego efektu zdrowotnego sauny.
Pod wpływem gorąca ciało się ogrzewa, pojawia się pot, a serce zwykle bije szybciej. Układ krążenia dostosowuje się do warunków, dlatego ciśnienie może zmieniać się w trakcie seansu i odpoczynku. To reakcja na ciepło, nie dowód treningu ani oczyszczania organizmu.
Sauna fińska ogrzewa powietrze, łaźnia parowa wykorzystuje gorące i wilgotne powietrze, a kabina infrared ogrzewa ciało promieniowaniem podczerwonym. Ponieważ warunki i zakres badań są różne, wyników dotyczących jednej formy nie można automatycznie przypisać pozostałym.
Sauna może sprzyjać odwodnieniu, dlatego uzupełniaj płyny i unikaj alkoholu. Wyjdź, jeśli pojawią się zawroty głowy, osłabienie, duszność lub złe samopoczucie. Przy chorobie serca, problemach z ciśnieniem, stosowaniu leków lub ciąży skonsultuj korzystanie z sauny z lekarzem; po niedawnym zawale lub udarze nie korzystaj z niej. Jeśli wybierasz saunę dla starszej osoby, zajrzyj do poradnika jaka sauna dla seniora.
W małym badaniu 10 zdrowych mężczyzn dwie 15-minutowe sesje sauny fińskiej tygodniowo przez trzy miesiące wiązały się z przejściowym pogorszeniem wybranych parametrów nasienia. Zmiany cofnęły się w ciągu sześciu miesięcy po zakończeniu sesji. Badanie nie określało szans poczęcia i nie pozwala przewidzieć wpływu sauny na każdego mężczyznę.
